Other Ways of Seeing: Lucrecia Martel on “Our Land”

شیوه‌های دیگر دیدن: لوکرسیا مارتل دربارهٔ فیلم زمین ما

مجلهٔ Notebook موبی این هفته در گفت‌وگویی با لوکرسیا مارتل، فیلم‌ساز آرژانتینی، به تازه‌ترین اثرش پرداخته است. مارتل که با فیلم‌هایی چون باتلاق، زن بی‌سر و زاما در سینمای جهان به‌عنوان یکی از یگانه‌ترین صداهای سینمای آمریکای جنوبی شناخته شده، این بار نخستین مستند بلند خود را پس از سال‌ها زاده است: زمین ما. فیلم در بنیاد خود روایت دادگاه قتل خاویر چوکوبار، یکی از اعضای جامعهٔ بومی چوش‌گستا در شمال آرژانتین است که در سال ۲۰۰۹ هنگام دفاع از زمین آبا و اجدادی‌اش کشته شد. اما مارتل، چنان‌که عادت اوست، روایت را از مرزهای پروندهٔ قضایی فراتر می‌برد و آن را به تأملی شاعرانه دربارهٔ حافظه، تصویر، زبان و قدرت تبدیل می‌کند. در صحنه‌های دادگاه، در سکوت چای‌ریختن منشی، در نگاه پیرزنانی که عکس‌های قدیمی را ورق می‌زنند، و در پروازهای پهپاد بر فراز دره‌ها، چیزی فراتر از یک ماجرای حقوقی شکل می‌گیرد. مارتل در این گفت‌وگو دربارهٔ مفاهیم محبوبش سخن می‌گوید. او معتقد است الگوی غالب روایت در سینمای جهان «الگوی جنگی» است، یعنی همه چیز را بر مدار قهرمان و ضدقهرمان، و کشمکش میان آن دو بنا می‌کند. اما زندگی انسان چنین ساده نیست. مارتل می‌گوید این الگو خطرناک است، چرا که از ظهور شیوه‌های دیگر دیدن جلوگیری می‌کند. او شخصیت‌هایش را «هیولاهایی با میل» می‌نامد، نه به این معنا که شر باشند، بلکه به این معنا که ناشناخته باشند، پیش از آن‌که قضاوت شوند. در گفت‌وگوی صریحی دربارهٔ هوش مصنوعی نیز می‌گوید اگر ما فقط روایت‌های ساده و خطی به ماشین‌ها بیاموزیم، آینده‌ای خشن و درشت‌خو می‌سازیم. به همین دلیل، در بیانیه‌ای که برای نمایش فیلم در جشنوارهٔ ونیز نوشت آورده بود: «در دل خود این فیلم را برای ماشین‌هایی می‌سازم که به روایت‌های پیچیده نیاز دارند، تا از ما مهربان‌تر باشند.» زمین ما به گفتهٔ خود مارتل، اثری است نه برای فروش، بلکه برای نمایش در فضاهای کوچک اجتماعی، طرحی نه تجاری، که سیاسی و تاریخی.