پرده‌خوانی (شمایل‌گردانی، پرده‌داری): داستان‌گویی ایرانی با پردهٔ نقاشی‌شده

Pardeh-khani (Shamayel-gardani, Pardeh-dari): Iranian painted-screen storytelling

نویسنده: سنت پرده‌خوانان و مرشد‌های ایرانی · 2022

خواندن در منبع (گنجینه) ↗ بازگشت به گنجینه English

درباره این اثر

به نوشتهٔ ویکی‌پدیای فارسی، در پرده‌خوانی راوی (پرده‌خوان) در برابر پارچهٔ نقاشی‌شده می‌ایستد و داستان‌های نقش‌بسته بر آن را با کلام آهنگین روایت می‌کند، بیش از همه مصایب اولیای شیعه و واقعهٔ کربلا و بعدها داستان‌های اخلاقی نیز؛ هر پرده معمولاً حدود ۱۵۰ در ۳۰۰ سانتیمتر است و صحنه‌های بسیاری را در بر دارد، اولیا با هاله یا نقاب و اشقیا هیولاگونه. امیر لشکری و مژده کلانتری در «مجلهٔ تئاتر آسیا» (۲۰۱۵) پیشینهٔ روایت داستان‌های حماسی نقش‌شده بر پرده را به پیش از اسلام می‌رسانند، از دگرگونی آن به نمایشی ملی و مذهبی که بر تعزیه و نقاشی قهوه‌خانه اثر گذاشت سخن می‌گویند و یادآور می‌شوند که هنوز گاه اجرا می‌شود. این سنت، که «شمایل‌گردانی» و «پرده‌داری» نیز خوانده می‌شود، از دورهٔ صفویه رواج یافت و در عصر قاجار رونق گرفت، زمانی که دراویش دوره‌گرد آن را در میدان‌ها و محل‌های تجمع در روز‌های مذهبی اجرا می‌کردند. بنا بر توضیح خود فیلم، مستند «صورت‌خوانی» هادی آفریده گفت‌وگو با مرشد‌های بازمانده، از جمله حسن میرزاعلی، را در روزگار رو به خاموشی این هنر ثبت کرده، و مجموعهٔ سه‌قسمتی «پرده‌خوانی» ایران اینترنشنال (۲۰۲۲) نقالی را نشان می‌دهد که داستان‌های شاهنامه را از روی پردهٔ نقاشی‌شده روایت می‌کند.

According to Persian Wikipedia, in pardeh-khani a storyteller, the pardeh-khan, stands before a painted cloth and recites in rhythmic speech the stories painted on it, above all the sufferings of the Shi'i saints and the events of Karbala, and later also moral tales; a screen is usually about 150 by 300 cm and holds many scenes, with the saints haloed or veiled and the villains drawn as monsters. Amir Lashkari and Mojde Kalantari, in Asian Theatre Journal (2015), trace the narration of epic stories painted on a screen back to before Islam, describe its change into a national-religious performance that influenced ta'zieh and coffeehouse painting, and note that it is still occasionally performed. The tradition, also called shamayel-gardani and pardeh-dari, spread from the Safavid period and flourished under the Qajars, when wandering dervishes performed it in squares and gathering places on religious days. According to its description, Hadi Afarideh's documentary Face Reading records conversations with surviving morsheds such as Hassan Mirzaali, as the art is dying out, and Iran International's three-part series Pardeh-khani (2022) shows a naqqal reciting stories of the Shahnameh from a painted screen.

شنیدن و تماشا

مستند کامل «صورت‌خوانی» دربارهٔ تاریخچهٔ پرده‌خوانی، با گفت‌وگو با مرشد حسن میرزاعلی، مرشد محمد احمدی، مرشد ذبیح‌الله بهاری، مرشد رسول میرزاعلی، مرشد محسن میرزاعلی و مرشد حاج علی صادقی‌پور (مرشد قمی)؛ پژوهشگر، کارگردان و تهیه‌کننده هادی آفریده؛ با زیرنویس انگلیسی؛ کانال خود کارگردان ▶ تماشا در منبع ↗

«پرده‌خوانی»، قسمت اول: نقال داستان‌های شاهنامه را از روی تصویر‌های نقش‌بسته بر پرده با کلام آهنگین روایت می‌کند؛ کانال رسمی ایران اینترنشنال، مارس ۲۰۲۲ ▶ تماشا در منبع ↗

«پرده‌خوانی»، قسمت دوم؛ کانال رسمی ایران اینترنشنال، مارس ۲۰۲۲ ▶ تماشا در منبع ↗

«پرده‌خوانی»، قسمت سوم؛ کانال رسمی ایران اینترنشنال، مارس ۲۰۲۲ ▶ تماشا در منبع ↗

این اجراها روایت‌های گوناگون همین اثرند و ممکن است با نت این صفحه تفاوت داشته باشند.

بیشتر بخوانید

ویکی‌پدیای فارسی: «پرده‌خوانی»، ساختار پرده و اجرا، پیشینه از صفویه تا قاجار بیشتر بخوانید ↗

نقد · امیر لشکری و مژده کلانتری · مجلهٔ تئاتر آسیا، جلد ۳۲، شمارهٔ ۱، ۲۰۱۵ · ستایش‌آمیز خواندن نقد ↗

نقد · رحمت امینی و زهرا شیروانی سعادت‌آبادی · مجلهٔ نقد تئاتر و دراماتورژی، دانشگاه استانبول، شمارهٔ ۳۹، دسامبر ۲۰۲۴ · دوگانه خواندن نقد ↗

نقد · مریم نعمت طاووسی و مریم کیان اصل · مطالعات فرهنگ و هنر آسیا، پژوهشگاه علوم انسانی، جلد ۳، شمارهٔ ۱، ۲۰۲۴ · دوگانه خواندن نقد ↗

مشخصات

نویسنده
سنت پرده‌خوانان و مرشد‌های ایرانی
سال
2022
زبان
Persian
رده
نمایش ایرانی و تعزیه
نوع
تئاتر
منبع
گنجینه

گنجینه کتابخانه دیجیتال بنیاد فرهنگ و هنر اورنگ است. هر رکورد آن به نسخه آزاد اثر در آرشیو معتبری پیوند می‌دهد؛ گنجینه متن را کپی نمی‌کند.

گزارش اشکال در این رکورد

Support Us
Scroll to Top