صادق هاتفی
بازیگر · نویسنده · کارگردان تئاتر و سینما
بنیانگذار و مدیر هنری بنیاد اورنگ · سردبیر ماهنامه بامداد
★ صفحه IMDb
زندگی و کار
صادق هاتفی، زاده ۱۳۲۳ در تهران، از نخستین فارغالتحصیلان رشته هنرهای نمایشی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران است. بیش از شصت سال است که مینویسد، کارگردانی میکند و بازی میکند، و در آثار خودش هر سه نقش را با هم برعهده داشته است.
آغاز
نخستین کار حرفهای او در ۱۳۴۲ و در نوزده سالگی بود: «آخرین رمان»، ترجمهای دیگر از «غروب روزهای آخر پاییز» فریدریش دورنمات، در آمفیتئاتر تالار فرهنگ، که هم کارگردانیاش کرد و هم در آن بازی کرد. در ۱۳۴۴ وارد دانشگاه تهران شد.
در ۱۳۴۵ گروه تئاتر پژواک را همراه سعید سلطانپور، سعید پورصمیمی و محمد گودرزی بنیان گذاشت، نخستین گروهی که در تلویزیون ملی نوپای ایران اجرا کرد. پس از جدا شدن پورصمیمی و گودرزی، هاتفی و سلطانپور کار را ادامه دادند.
در ۱۳۴۷ با پیوستن گروه تئاتر مهر و هنرمندانی چون ناصر رحمانینژاد، مهدی فتحی، ایرج امامی، سعید امیرسلیمانی، منوچهر آذری و محمود دولتآبادی، انجمن تئاتر ایران تشکیل شد. نخستین برنامه انجمن «حادثه در ویشی» اثر آرتور میلر بود، به کارگردانی ناصر رحمانینژاد در تالار انجمن ایران و آمریکا، که زندهیاد اکبر رادی از آن به عنوان «حادثه در تهران» یاد کرد. کار بعدی، «دکتر استوکمان» به کارگردانی سعید سلطانپور، مصادف شد با فارغالتحصیلی هاتفی و اجبار به خدمت نظام، و همکاری او با گروه همانجا پایان گرفت.
نوشتن
در دهه چهل شمسی نقد هنری مینوشت، در مجله زن روز، مجله فردوسی، روزنامه صبح امروز و روزنامه کیهان. داستانی از او با نام «حیوان گمشده» در کتاب چراغ چاپ شد. پیش از آن دو نمایشنامهاش، «ولد کشته» و «تاس بازی»، به چاپ رسیده بود. «سوگ سیاوش» نیز در ایران منتشر شد.
او از معدود نویسندگانی است که متون و داستانهای کهن ایرانی را به نمایش درآورده است.
صحنه و تلویزیون در ایران
«ولد کشته» در ۱۳۵۸ در تالار سنگلج روی صحنه رفت، با بازی جمشید مشایخی، حسین کسبیان، فیروز بهجت محمدی، مهری مهرنیا و پورنگ کشاورز.
همزمان با کار صحنه، تلهتئاترهایی برای تلویزیون ملی ایران نوشت و کارگردانی کرد، از جمله «فیل در پرونده» و «به سوی اسفلالسافلین». بعدها مجموعههای تلویزیونی نوشت و ساخت: صید در پی صیاد (۱۳۷۴)، مجموعه طنز (۱۳۷۵)، نمایش روز (۱۳۷۶ تا ۱۳۷۷) و قدرت (۱۳۸۴). در ۱۳۷۹ فیلم بلند «یلدا» را نوشت و کارگردانی کرد.
میان ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۲ روی مجموعه پژوهشی «حدیث قند پارسی» درباره تاریخ و ادبیات و اسطورههای ایران کار کرد، با دستیاری و همکاری رخند غروی در پژوهش. این مجموعه منتشر نشد.
در ۱۳۸۵ فیلم «هشت سال بعد» را ساخت، درباره جام جهانی همان سال، که در اروپا فیلمبرداری شد.
اروپا
پیش از مهاجرت، نمایشهایش را از ایران به اروپا برد: سوگ سیاوش و آخرین اسفندیار در پاریس، کلن، هامبورگ، برلین، فرانکفورت و لندن. دو نمایش از او در سالن یونسکو پاریس اجرا شد، سوگ سیاوش و کف رود، آید، ولی دریا بجاست، هر کدام یک شب. سوگ سیاوش پس از آن پنج شب در تئاتر دوپاری روی صحنه رفت.
آمریکا
در ۲۰۱۴ به آمریکا مهاجرت کرد. نخستین کارش پس از مهاجرت، بازی در «گزارش ارداویراف» بود، به دعوت بهرام بیضایی و در دانشگاه استنفورد، ۲۰۱۵، در نقش نسخهخوان.
در ۱۳۹۴ گروه تئاتر اورنگ را در ساکرامنتو بنیان گذاشت که در ۱۳۹۸ به بنیاد فرهنگ و هنر اورنگ تبدیل شد. از آن زمان مدیر هنری بنیاد است: همه تولیدات صحنهای را مینویسد و کارگردانی میکند، شعرها را برمیگزیند، بر موسیقی نظارت میکند، و کلاسهای بازیگری را خود اداره میکند. بنیاد اورنگ نمایشنامههایش را برای نخستین بار در آمریکا به چاپ رسانده است.
او سردبیر ماهنامه بامداد است و هر هفته شعری از او در پیک اورنگ منتشر میشود؛ مجموعهای از این اشعار به کتاب تبدیل خواهد شد.
تئاتر
نویسنده، کارگردان و بازیگر: صادق هاتفی، مگر آنکه ذکر شده باشد.
بنیاد اورنگ، ساکرامنتو، ۱۳۹۴ تا امروز
تهیهکننده: رخند غروی.
آرش کمانگیر. اسطوره کهن آرش، بر صحنه ساکرامنتو.
ماجرای نمایشگاه. مروری بر موسیقی ایران و نقش خوانندگان زن، با بازسازی نمایشی بستر تاریخی و اجتماعی ترانهها. متن ترجمهشده همزمان با اجرا روی پرده نمایش داده میشد.
استقبال از بوزینه جان الدوله. نمایشی طنزآمیز در سنت نمایشهای عامه ایرانی.
آرش کمانگیر ۲. اجرایی دوم و یکسره متفاوت از همان داستان.
بامبولی. تولیدی صحنهای برای تماشاگران اورنگ.
گمشده. کمدی موزیکالی که شخصیتهایش با خاطرههای گذشته دستوپنجه نرم میکنند.
سده، ۲۰۲۴. جشن کهن آتش بر صحنه: پیروزی روشنایی بر تاریکی.
سفر با نسیم. سفری به همه گوشههای ایران با شعر و آواز و موسیقی و رقص. ساکرامنتو، فرزنو و اورنج کانتی، به فارسی با ترجمه انگلیسی، با بیش از بیست هنرمند و ویدیوی گروههای موسیقی بلوچی، لری و بندری.
کمدی آدمی. روایتی طنزآمیز از نخستین روزهای آدم و حوا پس از هبوط، با الهام از صادق هدایت. فرزنو.
سوگ سیاوش. برگردان نمایشی یکی از نامدارترین داستانهای شاهنامه.
اجراهای اورنگ در ساکرامنتو، دیویس، سنخوزه، ریچموند، اورنج کانتی، فرزنو و سیاتل روی صحنه رفته است. سه نمایشنامه او نیز در کتابخانههای کارمایکل و فراوکس بهصورت نمایشنامهخوانی ارائه شده است.
ایران و اروپا
- دندان گراز. تالار سنگلج
- اسفندیار. تئاتر شهر، ۱۳۷۱
- شیدای راه. پاریس، فرانکفورت، هامبورگ
- سوگ سیاوش. فرانسه، آلمان، لندن، یونسکو پاریس، ۱۳۶۸
- عاشقانه با پای برهنه. تهران، تالار هنر، و پاریس
- کف رود، آید، ولی دریا بجاست. سالن یونسکو پاریس
- استقبال. موزه آزادی، ۱۳۶۱
- نطق باشکوه آقای اسکندری. خانه نمایش
- خیمه شب بازی. تئاتر شهر، ۱۳۵۹
- سیرک باشکوه جهانی. تئاتر شهر
- ولد کشته. تالار سنگلج، ۱۳۵۸
- قضیه زیر بته. نوشته صادق هدایت. دانشگاه تهران
- تاریک خانه. دانشگاه تهران
- پاندورا. دانشگاه تهران
- آخرین رمان. تالار فرهنگ. بازیگر و کارگردان
- آرش کمانگیر. بازیگر و کارگردان
- مهمان کش. دانشگاه آزاد. نویسنده
- رخش. تئاتر شهر. بازیگر
- حادثه در ویشی. آمفیتئاتر انجمن ایران و آمریکا. بازیگر
- دکتر استوکمان (دشمن مردم). دانشگاه تهران. بازیگر
- ۶۳ تئاتر خیابانی. خیابانها، پارکها و روستاها
آمریکا، پیش از اورنگ
گزارش ارداویراف. نوشته بهرام بیضایی، دانشگاه استنفورد، ۲۰۱۵. بازیگر، در نقش نسخهخوان.
تلویزیون و سینما
نویسندگی و کارگردانی
- قدرت. مجموعه تلویزیونی، شبکه دو، ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۶
- یلدا. فیلم تلویزیونی، شبکه دو، ۱۳۸۲
- نمایش روز. مجموعه تلویزیونی، شبکه دو، ۱۳۷۸
- صید در پی صیاد. مجموعه تلویزیونی، شبکه دو، ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۵
- دستهای آلوده. تلهتئاتر، ۱۳۶۳
- گزارش محرمانه اکتاویو والدز
- فیل در پرونده. ۱۳۴۵
- به سوی اسفلالسافلین
- هشت سال بعد. ۱۳۸۵
فیلمنامه
سیمرغ (۱۳۶۶) · آوار (۱۳۶۴) · قصه شب یلدا، با نام مستعار محمدرضا صادقی
بازیگری
- جاده قدیم
- محمد رسولالله
- راه طولانی
- فرمول مرگ
- برندگان
- همچون سرو
- قدرت
- یلدا
- نمایش روز
- مجموعه طنز
- صید در پی صیاد
- معمای یک قتل (شاهدی برای بازپرسی)
- دستهای آلوده
- گزارش محرمانه اکتاویو والدز
- سلطان و شبان
- سرزمین من و نقابداران، ۱۳۷۴
- پنالتی
- دلار
- صعود
- سیمرغ
- مار
- آخرین لحظه
- دبیرستان
- گفت هر سه نفرشان
- فیل در پرونده
- مرگ در برابر
- کوچک جنگلی
رادیو و پادکست
نویسنده و کارگردان: صادق هاتفی. صداگذاری و تدوین: رخند غروی. تولید بنیاد اورنگ، منتشرشده در پژواک اورنگ.
عاشقانه با پای برهنه، در سه قسمت. نسخه رادیویی همان نمایشی که در دهه نود میلادی در تهران و پاریس اجرا شد.
ماکسیم · پایان بیمعنی · پناهگاه ابدی · سارا و دیو · واکسی
سخنرانی و شعرخوانی
جنبههای نمایشی شاهنامه. مجموعه سخنرانی، سه قسمت منتشر شده.
اورنگ و شعر امروز. چهار برنامه شعرخوانی، با اشعار طاهره قرهالعین، فروغ فرخزاد و سیمین بهبهانی.
او سخنرانیهای بسیار دیگری نیز درباره تئاتر، ادبیات و اسطورههای ایران داشته است.
نمایشنامههای منتشرشده
در ایران. ولد کشته · تاس بازی · سوگ سیاوش
در آمریکا، به همت بنیاد اورنگ. هر عنوان هم نسخه چاپی دارد و هم رایگان در کتابخانه اورنگ خواندنی است.
آخرین اسفندیار نسخه چاپی | خواندن رایگان
کمدی آدمی نسخه چاپی | خواندن رایگان
دندان گراز نسخه چاپی | خواندن رایگان
سوگ سیاوش (چاپ دوم) نسخه چاپی | خواندن رایگان
نوشتههای او بسیار بیش از این است و این فهرست کامل نیست.
منابع
- صادق هاتفی در بانک اطلاعات اینترنتی فیلمها (IMDb)
- صادق هاتفی در بانک جامع اطلاعات سینمای ایران
- جمال امید، فرهنگ سینمای ایران، تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۷۷
- ناصر بزرگمهر، «از آزادی تا برج ایفل راهی نیست»، مجله نمایش، شماره ۳۱، اردیبهشت ۱۳۶۹
- فریده روا، «حدیث غربت عقل نقاد»، کیهان لندن، شماره ۴۳۷، ۱۷ دی ۱۳۷۱
- سیروس آموزگار، «قانون تلخ کائنات»، ماهنامه روزگار نو، پاریس، فروردین ۱۳۷۲
- خبرگزاری فرانسه، آوریل ۱۹۹۰