Manahil Tahira's MUBI Notebook essay traces how love and eroticism have been shown in Pakistani cinema, through Nazrul Islam's Aina (1977) and its two remakes, Sangeeta's Nikah (1998) and Sarmad Khoosat's Aaina (2013). In Aina the kiss is almost entirely absent, and intimacy is carried by romantic duets, the flower-covered marital bed, light, fabric, moisture, and gestures cut short before contact. Tahira argues that this absence owes less to Muslim sensibilities than to codes of respectability inherited from pre-Partition colonial India and reinforced by successive censor boards. Aina won 12 Nigar Awards including Best Film and ran in cinemas for a record 401 weeks, a run that continued well into the years of General Zia-ul-Haq, who overthrew Zulfikar Ali Bhutto in 1977 and later had him executed. From this Tahira concludes that the familiar story of an abrupt shift from a liberal 1970s to total repression is too simple, and that the change was uneven rather than absolute. Nikah restaged the same story in the 1990s with more open sexual display, while folding in more patriarchal values and placing the blame entirely on the wife. The 2013 television version went another way, since Pakistani television is policed far more tightly than cinema by the regulator PEMRA. There intimacy gave way to a polished, consumable image; the film was one of six remade with backing from a tea whitener brand whose logo sits on the title card itself. With the romantic duet now gone, Tahira writes, Pakistani cinema has still not found a new language for getting past censorship. The kiss is still missing, and so are the possibilities that once stood in for it.
بوسه‌ای که هرگز دیده نمی‌شود؛ عاشقانه در سینمای پاکستان
مناهیل طاهره در MUBI Notebook با بررسی فیلم Aina ساخته نذرالاسلام در ۱۹۷۷ و دو بازسازی آن، Nikah به کارگردانی سنگیتا در ۱۹۹۸ و Aaina به کارگردانی سرمد خوست در ۲۰۱۳، نشان می‌دهد نمایش عشق و میل در سینمای پاکستان چگونه دگرگون شده است. در Aina بوسه تقریباً غایب است و صمیمیت از راه ترانه‌های دونفره، تخت عروسی پوشیده از گل، نور، پارچه، رطوبت و حرکاتی که پیش از تماس قطع می‌شوند بیان می‌شود. به نوشته طاهره ریشه این غیاب بیش از آنکه به جامعه مسلمان بازگردد، به قواعد آبرومندی برجای‌مانده از هند مستعمره پیش از تجزیه و تکرار آنها در هیئت‌های سانسور بعدی برمی‌گردد. Aina دوازده جایزه نگار از جمله بهترین فیلم گرفت و رکورد ۴۰۱ هفته نمایش پیوسته را ثبت کرد. همین رکورد تا عمق سال‌های حکومت ضیاءالحق ادامه یافت، ژنرالی که در ۱۹۷۷ ذوالفقار علی بوتو را سرنگون و بعد اعدام کرد. طاهره از همین‌جا نتیجه می‌گیرد روایت رایج از گذاری ناگهانی از فضای باز دهه ۱۹۷۰ به سرکوب کامل ساده‌سازی است و تغییر ناهموار بود نه مطلق. Nikah در دهه ۱۹۹۰ همان داستان را با نمایش آشکارتر بدن بازسازی کرد، اما همزمان ارزش‌های پدرسالارانه‌تری را وارد روایت کرد و بار تقصیر را یکسره بر دوش زن گذاشت. نسخه تلویزیونی ۲۰۱۳ راه دیگری رفت، چون تلویزیون پاکستان زیر نظارت سختگیرانه نهاد PEMRA است و بیش از سینما محدود می‌شود. آنجا صمیمیت جای خود را به تصویری پاکیزه و مصرفی داد؛ فیلم یکی از شش اثری بود که با سرمایه یک برند سفیدکننده چای ساخته شد و نشان همان برند روی عنوان‌بندی هم نشسته است. طاهره می‌گوید با از میان رفتن دوئت عاشقانه، سینمای امروز پاکستان هنوز زبانی تازه برای عبور از سانسور نیافته است. بوسه همچنان غایب است، اما این بار امکان‌هایی هم که زمانی جای آن را می‌گرفتند ناپدید شده‌اند.